Otomatik Transfer Şalteri (ATS) Nedir, Jeneratörlü Tesiste Nasıl Seçilir?
ATS ne yapar, mekanik kilit neden hayati, akım ve kutup sayısı nasıl belirlenir? Jeneratörlü tesiste transfer şalteri seçimini adım adım anlatıyoruz.
Otomatik transfer şalteri, iki enerji kaynağı arasındaki geçişi kendiliğinden yapan elektromekanik bir ayırıcıdır. Şebeke kesildiğinde yükü jeneratöre, şebeke geri geldiğinde yeniden şebekeye aktarır. En kritik özelliği hız değil, iki kaynağın asla aynı anda devreye girememesidir.
- ATS, şebeke ile jeneratör arasındaki geçişi otomatik yapar ve mekanik kilit sayesinde iki kaynağı birbirine bağlamaz.
- Anma akımı, jeneratörün gücüne göre değil, transfer edilecek toplam yüke göre seçilir.
- Nötrün de aktarılması gerektiği için jeneratörlü tesislerde çoğunlukla 4 kutuplu tip kullanılır.
- İlgili standart IEC 60947-6-1 olup, cihazlar PC ve CB sınıfı olarak ayrılır.
Mekanik kilit neden bu kadar önemli?
Şebeke ile jeneratörün bir an için bile paralel kalması, senkronizasyon olmadan çok ciddi hasara ve can güvenliği riskine yol açar. Ayrıca şebeke kesintisi sırasında jeneratörün enerjisinin şebeke hattına geri basması, hatta çalışan ekipler için ölümcül tehlike yaratır.
Bu yüzden transfer şalterinin içinde, kaynaklardan biri devredeyken diğerinin devreye girmesini fiziksel olarak engelleyen bir mekanik kilit bulunur. Bu koruma kumanda devresine bağlı değildir; kumanda arızalansa bile geçerlidir.
Anma akımı nasıl seçilir?
Transfer şalteri, üzerinden geçecek yükün tamamını sürekli taşımak zorundadır. Bu nedenle seçim, transfer edilecek toplam yükün akımına göre yapılır ve genellikle bir üst standart kademeye çıkılır.
Yaygın bir yanılgı, ATS akımını jeneratörün gücüne göre belirlemektir. Jeneratör yalnızca kaynaklardan biridir; şalter normal çalışmada şebeke yükünü de taşıyacaktır.
| Karar | Neye bakılır |
|---|---|
| Anma akımı (In) | Transfer edilecek toplam yükün sürekli akımı |
| Kutup sayısı | Nötrün aktarılması gerekiyorsa 4 kutup |
| Anma gerilimi (Ue) | Tesis gerilimi, tipik olarak AC 400 V |
| Kumanda | Manuel, otomatik ya da her ikisi |
| Geçiş süresi | Yükün kabul edebileceği kesinti süresi |
| Standart | IEC 60947-6-1 |
Neden dört kutup?
Jeneratör kendi nötr-toprak bağlantısına sahiptir. Nötr aktarılmadığında iki kaynağın nötrleri birbirine bağlı kalır; bu da dolaşan akımlara ve kaçak akım korumasının hatalı çalışmasına yol açabilir. Bu nedenle jeneratörlü tesislerde dört kutuplu transfer şalteri yaygın çözümdür.
PC ve CB sınıfı arasındaki fark
IEC 60947-6-1 kapsamında transfer şalterleri iki sınıfa ayrılır. PC sınıfı cihazlar kısa devre akımını taşıyabilir ancak kesemez; koruma, üst kademedeki şalterden sağlanır. CB sınıfı cihazlar ise devre kesici içerir ve kısa devreyi kendisi keser. Panonuzda zaten bir ana kesici varsa PC sınıfı çözüm çoğu zaman daha ekonomiktir.
Pano tarafında ne gerekir?
- Şebeke ve jeneratör durumunu gösteren sinyal lambaları: yeşil enerji var, kırmızı arıza, sarı uyarı.
- Arıza durumunda sesli ikaz için buzzer.
- Acil durumda enerjiyi kesmek için mantar başlıklı acil stop butonu.
- Kumanda ve sinyal devrelerini kurmak için yardımcı kontak blokları ve röleler.
Sık sorulan sorular
Transfer şalteri jeneratörü çalıştırır mı?
Kumanda ünitesi, şebeke kesintisini algıladığında jeneratöre çalıştırma sinyali verecek şekilde kurulabilir. Motorun çalıştırılması ve ısınma süresi jeneratör kontrol panelinin işidir; transfer şalteri jeneratör hazır olduğunda yükü aktarır.
Şebeke geri geldiğinde yük hemen geri alınır mı?
Genellikle hayır. Şebekenin kararlı olduğundan emin olmak için bir bekleme süresi tanımlanır; ardından yük şebekeye aktarılır ve jeneratör soğuma süresi sonunda durur.
Manuel kumanda neden gerekli?
Bakım ve test sırasında kaynaklar arasında kontrollü geçiş yapabilmek için gereklidir. Ayrıca kumanda ünitesinin arızalandığı durumda tesis elle beslenebilir.
ATS yerine iki kontaktör ve mekanik kilit kullanılabilir mi?
Küçük güçlerde uygulanan bir yöntemdir, ancak sürekli akım taşıma, kısa devre dayanımı ve transfer mekanizması açısından bu iş için üretilmiş bir transfer şalteriyle aynı güvenceyi vermez.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Transfer şalteri seçimi ve jeneratör bağlantısı, projeden sorumlu yetkili elektrik mühendisince yapılmalıdır.